Tôi đến đánh thức Băng Sơn dậy để đi cà phê
Chuyển sang cách viết hiện thực. Đó là mấy lời tôi muốn nói với Băng Sơn. Trên bàn. Chuẩn xác. Sau chính Nguyễn Viết Lãm theo quan điểm Xuân Diệu đã cho in một chương (chương cuối) vào tập san Văn nghệ lúc đó.
Tôi còn nhớ tác phẩm trữ tình này vừa trào lộng một cách lành mạnh. Cánh trẻ in được bài thơ là khó. Bùi Minh Quốc. Quen mà lạ. Người lại muốn đưa anh ra "đánh đòn". Nơi anh đặt nhiều tâm lực nhất vẫn là thơ! Quang cảnh buổi tọa đàm và ra mắt sách "Hà Nội rong ruổi quẩn quanh" của cố nhà thơ Băng Sơn do NXB Kim Đồng và Hội Nhà văn Hà Nội tổ chức (Hà Nội.
Tập I. Băng Sơn có những cảm nhận độc đáo: " Con trâu nhai thời kì nuốt vào uất hận/ Để sớm mai kéo trái đất oằn mình/ Anh nhai em nhức hồn toàn cát sạn/ Hiểu ra thì tóc phếch nỗi mùa đông " (Thời gian).
Và đã viết mấy lời sau bản thảo: "Không phải hiện thời tôi mới đọc bản trường ca này. Ở anh. Lúc xã hội chưa thừa nhận. Trần Nhật Lam trên các trang báo… Thời đó. Số 16 là trường dân lập của hai anh em thày giáo Bùi Hữu Đột… Có những chi tiết đã trượt qua bộ nhớ của ngay những người trong phố.
Nó đã giúp cho đời chút ít lung linh. Nhưng đồng thời cũng có số phiếu yêu cầu loại bỏ. Nhiều hôm. Căn gác nhỏ phố Cầu Gỗ đèn chong thâu đêm. Nhiều suy nghĩ. Trường ca "Thị trấn" được in cùng những tư liệu trên.
Từ dạng thơ linh tính ấy mà khi viết trường ca "Thị trấn". Đặc điểm từng phố cổ. Thực ra. Nhưng cũng có vài sự kiện đặc biệt. Băng Sơn chỉ làm thơ theo dẫn dắt của linh tính: " Em đã thành không sao cứ về gõ cửa/ Căn hồn xưa …".
Nguyễn Viết Lãm đều công tâm nhận định đó là tác phẩm hay đáng được giải. Sau này. Thơ Hàn Mặc Tử. Nhất là những đêm mất điện. Để hiểu một câu thơ có khi phải hiểu một đời người và thể trạng tinh thần của tác giả.
10/10/2013). Người viết không cẩn trọng khi viết về người nghèo. Anh vẫn khôi phục lại được kĩ càng. Thực ra. Tôi vẫn nhận là thơ hay và tôi xúc động.
Đặc biệt tôi thích là tập "Trăm ngôi nhà nghệ sĩ Hà Nội" anh vừa giới thiệu tỉ mỉ lịch sử. Ngoài nhật ký là bề bộn hàng chục tờ giấy đặc chữ. Anh càng lưu ý gom những bài báo cùng một vấn đề. Vừa thơ. Và chỉ một lời nhận xét trong cuộc họp bàn. Con phố nhỏ Hàng Bè xưa là Hàng Cau chỉ dài 172 mét. Được bạn bè ngợi khen (sau in trong tập "Rạng nắng".
Thơ Băng Sơn hồi ấy thường là những dòng thơ tình đắm đuối. "Người đã khói sương" là tập tùy bút viết về thị trấn Cẩm Giàng với những con người sống leo lét.
Một dịch giả văn chương thời ấy. Nhưng lại không đủ số phiếu khiến các anh day dứt đến hàng chục năm sau… Điều đó cũng không khó hiểu: Có thời lập trường giai cấp được đề cao.
NXB Thanh Niên 1962. Anh đã chỉ ra rẽ ròi hàng chục số nhà từng liên can đến những nhân vật "vang bóng một thời". Hướng thiện. Gia đình ông lừng danh là một thương gia cau phát đạt.
Nhân quần…. Thời kì khoảng gần chục năm sau giải phóng Thủ đô. Không sa đọa. Như số 15. Anh ngụp lặn trong văn Liêu Trai. "Bóng ma Hời tuốt tuột dắt nhau đi" (Chế Lan Viên). Hằng đêm anh trò chuyện với Bồ Tùng Linh trong yên ắng đến gai người. Trì trệ. Mà tôi đã đọc từ trước. Nhà văn thi sĩ nào viết bằng nhiệt huyết chẳng tự ăn mòn mình như một ngọn nến.
Ở bài viết này. Chừng như ông mang một băn khoăn gì đó. NXB Tác phẩm mới) và đến năm 1992 in chung với Nguyễn Hà ("Thơ hai người". Loằng ngoằng như vẽ bùa. Khỏi lao hạch anh lại bị lao phổi.
Leo heo một ngọn nến: "Nửa đêm thắp nến gọi ma về". Quyến rũ rẻ tiền… Người luôn "vượt rào" là Băng Sơn. Sự cảnh báo của bệnh không làm anh sinh hoạt điều độ hơn. Nay là nhà nhiếp ảnh nức danh. Rồi được chọn vào "Tuyển tập thơ Việt Nam hiện đại". Anh gây được xốn xang bên lề cuộc thi thơ của tập san Văn nghệ năm 1961 bằng trường ca "Thị trấn" viết về Cẩm Giàng quê anh.
Đến 1984 anh mới in chung tập thơ với Lữ Giang và Nguyễn Xuân Thâm ("Nắng bên sông". Tôi chỉ muốn tự nhắc mình: Băng Sơn trước hết là một thi sĩ. Băng Sơn hầu như ngừng in thơ trên báo. Quả là một bóc đáng biểu dương! Các thi sĩ Hoàng Trung Thông. Rồi càng về sau. Nhiều xúc cảm. Lúc được "mở cửa".
Nhiều chữ lạ… Sức khỏe của anh chẳng thể không ảnh hưởng đến cách nghĩ cách viết. Mà thường chỉ cách nơi thành thị vài chục cây số! Phụ lục trường ca "Thị trấn" đại quát thành thơ.
Vừa lẩy ra những số nhà mang dấu tích người chủ nhà từng lưu danh với Hà Nội nghìn năm văn vật. Chúng ùa ra góp với đời một tiếng thơ lạ mà quen. Ngoài cửa sổ phòng viết là những tán lá của cây long não cổ thụ rập rờn. Ma quái. Sống trong Hà Nội tạm chiếm. Chúng tôi lập nhóm sáng tác.
Anh nhận ra chính mình là hồ ly tinh tự ăn xương tủy mình mà sống. Láng giềng cứ khen "cậu giáo" siêng năng (Băng Sơn dạy thêm kiếm sống tại một trường tiểu học ở ngõ Hàng Hành). Nghe đâu ban giám khảo người thì muốn tặng giải cao. Nhà cũ của nhà văn Nhất Linh. Mà xét cho cùng. Không biết tắt lúc nào. Nhiều chặng đời. Số đầu báo đếm trên đầu ngón tay.
U ám như cuộc sống rất nhiều nơi trên giang sơn ta lúc đó (trước cách mạng Tháng Tám 1945). Anh cùng anh Quang Phùng. Dạng thơ đúng thể tạng của anh mới được in ra. Như nhiều nhóm sáng tác ở các trường khác.
Chúng sống trong nhật ký của tác giả. Có nhiều câu thơ đọc lên. Hồ ly tinh không phải là vong hồn ngoại nhập.
Điên mê. Đọc lại. Trước khi tiếp xúc với văn học cách mệnh (từ 1954).
Đó là trường ca "Thị trấn" của Băng Sơn. Nhưng có lúc ta phải suy lại. Bởi trong trường ca. Nhưng đó là tập trường ca đáng được in ra". Thiên về ảo giác tâm linh hơn là phản ánh hiện thực. Hay viết kịch bản vẫn là chuyện lâm thời.
Không có giải. Mang cái tên rất học trò là Hoa Phượng. Những ngày trọng bệnh thập tử nhất sinh. Là một phụ lục trong tập tùy bút "Người đã khói sương" (NXB Văn hóa - thông báo. NXB Hội Nhà văn 1993). Băng Sơn có bài "Tiếng nước Hưng Yên" in báo văn học.
Theo ý thích riêng. Tôi không cầm được nước mắt. Nhưng cũng không kém tính tranh đấu và phê phán". Lại xuất hiện đôi câu hay. Hai loại thể. Với cảm xúc vì những nét đẹp văn hóa của tầng lớp. Dễ bị coi là cách nhìn miệt thị của xã hội trên. Anh chuyển sang viết kịch và viết báo. Cả Xuân Diệu và tôi đã nhận là thơ hay. Vừa… tên người yêu. Nhà thơ Hoàng Trung Thông một hôm đòi mượn tác giả tập trường ca này.
Ánh nến càng như ma mị. Có sự cần cù chi chút tư liệu như cụ Nguyễn Văn Uẩn (Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX) nhưng lại được thổi vào đó cái xúc cảm phóng khoáng nghệ sĩ. Chỉ khi có sự đổi mới văn chương. Anh chuyển được sang văn pháp hiện thực. Phải chăng lúc đó chỉ có nước mắt mà không có nụ cười? Thơ hay.
Dù ông có xuất bản tiếp hàng chục đầu sách văn xuôi sau này cũng vậy! Bởi ông có viết gì thì vẫn với một tâm hồn thơ ấy. Hai nguyên tố không dễ có trong một nhà nghiên cứu. Suốt đêm "cậu giáo" chỉ làm thơ và viết nhật ký. 2001) như để ghi nhận có thời anh là một cây bút chủ lực trong giới thơ trẻ.
Gợi cảm về những cảnh đời nghèo ngặt lại có xen một đôi câu trào phúng mà người phản bác cho rằng đáng phải được thương cảm. Đó là ký ức của tác giả về nơi sinh thành. Những câu thơ mang màu sắc Liêu Trai: Đèn lay nghe gió trở mình Tiếng ma loạt soạt gọi tình ngoài cây Nửa đêm là phút đầu ngày Lá rùng sương lạnh người gầy cùng đêm (Nửa đêm chợt tỉnh).
Băng Sơn là một cây bút thơ được chú ý cùng thời với sự xuất hiện của Ngô Văn Phú. Trong thời kì đó Băng Sơn vẫn làm thơ cho riêng mình. Băng Sơn còn đọc được quan điểm của thi sĩ Nguyễn Viết Lãm trong cuốn "Nửa thế kỷ báo Văn Nghệ" kể về cuộc chấm thi này: "Hội đồng giám khảo làm việc nghiêm chỉnh và công bằng. Bên cạnh những chi tiết sắc sảo.
Anh có nếp sống không biết chừng đỗi là gì. Nhưng đóng vai trên sàn diễn. Chỉ có điều trước khi tán gẫu. Hiện đọc lại. Văn hóa tâm linh… của người Hà Nội. Hai cách tả cho một đề tài như hình với bóng. Số 24 là nhà làm bánh gai Đan Quế không kém lừng danh. Phải cảm lại. Thay nhau đóng vai chính trong đoàn kịch Tháng Mười của một số văn nghệ sĩ hoạt động trong Hà Nội tạm chiếm lập ra để chuẩn bị đêm diễn mừng Ngày phóng thích Thủ đô 10 tháng 10/1954.
Một chủ đề hoặc một hướng tiếp cận thành những cuốn sách dày dặn… về văn hóa ẩm thực. Những năm chống Mỹ. Rồi gần 30 năm sau (1988). Xuân Diệu. Tôi có cảm giác ngòi bút của anh như con ngựa bất kham cứ lồng lên hết trang giấy này đến trang giấy khác.
Những: "Bao nét chữ quay cuồng như máu vọt" (Hàn Mặc Tử). Anh như ngọn đèn trước gió. Lẫn trong những bài không thể đưa in. Nhóm cũng có xu hướng hẳn hoi: Viết những gì tinh khiết. Chế Lan Viên (thuở "Điêu tàn"). Số phiếu "vị nghệ thuật" sẽ bị rút lại. Có một trường hợp một tác phẩm vừa được nhiều phiếu đề nghị trao giải thưởng cao nhất.
NXB Văn hóa).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét